Bilgi ve Uygulama

İletken Yalıtkan ve Yarı İletken

Yazar: Mehmet Yılmaz
Tarih: 01.05.2004
Türkçe

İletkenler :

Bir maddenin iletkenliğini belirleyen en önemli faktör, atomlarının son yörüngesindeki elektron sayısıdır. Bu son yörüngeye "Valans Yörünge" üzerinde bulunan elektronlara da "Valans Elektron" denir. Valans elektronlar atom çekirdeğine zayıf olarak bağlıdır. Valans yörüngesindeki elektron sayısı 4 'den büyük olan maddeler yalıtkan 4 'den küçük olan maddeler de iletkendir. Örneğin bakır atomunun son yörüngesinde sadece bir elektron bulunmaktadır. Bu da bakırın iletken olduğunu belirler. Bakırın iki ucuna bir eletrik enerjisi uygulandığında bakırdaki valans elektronlar güç kaynağının pozitif kutbuna doğru hareket eder. Bakır elektrik iletiminde yaygın olarak kullanılmaktadır. Sebebi ise maliyetinin düşük olması ve iyi bir iletken olmasıdır. En iyi iletken altın, daha sonra gümüştür. Fakat bunların maaliyetinin yüksek olması nedeniyle elektrik iletiminde kullanılmamaktadır.

Yalıtkanlar :

Yalıtkan maddelerin atomlarının valans yörüngelerinde 8 elektron bulunur. Bu tür yörüngeler doymuş yörünge sınıfına girdiği için elektron alıp verme gibi bir istekleri yoktur. Bu sebeplede elektriği ilemezler. Yalıtkan maddeler iletken maddelerin yalıtımında kullanılır. Yalıtkan maddelere örnek olarak tahta, cam ve plastiği verebiliriz. İsterseniz bu örnekleri arttırabilirsiniz.

Yarı İletkenler :

Yarı iletkenlerin valans yörüngelerinde 4 elektron bulunmaktadır. Bu yüzden yarı iletkenler iletkenlerle yalıtkanlar arasında yer almaktadır. Elektronik elemanlarda en yaygın olarak kullanılan yarı iletkenler Germanyum ve Silisyumdur. Tüm yarı iletkenler son yörüngelerindeki atom sayısını 8 'e çıkarma çabasındadırlar. Bu nedenle saf bir germenyum maddesinde komşu atomlar son yörüngelerindeki elektronları Kovalent bağ ile birleştirerek ortak kullanırlar. Aşağıdaki şekilde Kovalent bağı görebilirsiniz. Atomlar arasındaki bu kovalent bağ germanyuma kristallik özelliği kazandırır. Silisyum maddeside özellik olarak germanyumla hemen hemen aynıdır. Fakat yarı iletkenli elektronik devre elemanlarında daha çok silisyum kullanılır. Silisyum ve Germanyum devre elemanı üretiminde saf olarak kullanılmaz. Bu maddelere katkı katılarak Pozitif ve Negatif maddeler elde edilir. Pozitif (+) maddelere "P tipi", Negatif (-) maddelerede "N tipi" maddeler denir.

N Tipi Yarı İletken :

Arsenik maddesinin atomlarının valans yörüngelerinde 5 adet elektron bulunur. Silisyum ile arsenik maddeleri birleştrildiğinde, arsenik ile silisyum atomlarının kurdukları kovalent bağdan arsenik atomunun 1 elektronu açıkta kalır. Bu sayede birleşimde milyonlarca elektron serbest kalmış olur. Bu da birleşime "Negatif Madde" özelliği kazandırır. N tipi madde bir gerilim kaynağına bağlandığında üzerindeki serbest elektronlar kaynağın negatif kutbundan itilip pozitif kutbundan çekilirler ve gerilim kaynağının negatif kutbundan pozitif kutbuna doğru bir elektron akışı başlar.

P Tipi Yarı İletken :

Bor maddesininde valans yörüngesinde 3 adet elektron bulunmaktadır. Silisyum maddesine bor maddesi enjekte edildiğinde atomların kurduğu kovalent bağlardan bir elektronluk eksiklik kalır. Bu eksikliğe "Oyuk" adı verilir. Bu elektron eksikliği, karışıma "Pozitif Madde" özelliği kazandırır. P tipi maddeye bir gerilim kaynağı bağlandığında, kaynağın negatif kutbundaki elektronlar P tipi maddeki oyukları doldurarak kaynağın pozitif kutbuna doğru ilerlerler. Elektronlar pozitif kutba doğru ilerlerken oyuklarda elektronlerın ters yönünde hareket etmiş olurlar. Bu kaynağın pozitif kutbundan negatif kutbuna doğru bir oyuk hareketi sağlar.

Azınlık ve Çoğunluk Taşıyıcılar :

Silisyum ve germanyum maddeleri tamamiyle saf olarak elde edilememektedir. Yani maddenin içinde, son yörüngesinde 5 ve 3 elektron bulunduran atomlar mevcuttur. Bu da P tipi maddede elektron, N tipi maddede oyuk oluşmasına sebep olur. Fakat P tipi maddede istek dışı bulunan oyuk sayısı, istek dışı bulunan elektron sayısından fazladır. Aynı şekilde N tipi maddede de istek dışı bulunan elektron sayısı istek dışı bulunan oyuk sayısından fazladır. İşte bu fazla olan oyuk ve elektronlara "Çoğunluk Taşıyıcılar" az olan oyuk ve elektronlara da"Azınlık Taşıyıcılar" denir. Azınlık taşıyıcılar yarı iletkenli elektronik devre elemenlarında sızıntı akımına neden olur. İçeriğinde çok sayıda yarı iletkenli devre elemanı bulunduran entegrelerde fazladan gereksiz akım çekimine yol açar ve bu da elemanın ısınmasına, hatta zarar görmesine sebep olur.


Yorumlarınız

lale - 26.02.2007
ya bana bunların farklı dirençleri lazım yazabilirmisiniz?????***
kadir - 27.02.2007
bana metallerin elektrik iletkenlikleri ni bulabilirmisiniz ... ama çabuk olsun
azra - 27.03.2007
yani şimdi şöyle bişiy var aslında yazı mütiş ama benim aradığım yazı bu değildi.ama yazı çok güzel.ama bunları bende biliyom ama benim aradığım şey bu değildi
şeyma - 28.03.2007
ya bence yalıtkanların direnci olsun arıyorum bulamıyorum ya of bari siz ekleyin ama bana acil lazım hemen şimdi
yolcu - 31.03.2007
saolasın işime yaradı teşekkürler aradığımı buldum emeğin için ellerine sağlık tekrar saol
ümran - 01.04.2007
istediim seleri bulamadım kotü beğen medim açıkçası
yannnı
KOSOVALI - 02.04.2007
YA ÇOK TEŞEKKÜRLER ELLERİNİZ DERT GÖRMESİN
gamze - 04.04.2007
ya bana isi iletkenleri bide isi yalitkanlari lazim lutfen eklermisiniz?
seçil - 05.04.2007
güzel ama bana yalıtkanların ve iletkenlerin daha çok örneği gerekiyo lütfen yazarmısın.
sinem - 07.04.2007
ya çok güzel şeyler yazmışsınız elleriniz dert görmesin de ben iletkenlerden korunmak için ne yapacağımızı yazabilirmisiniz zahmet olucak ama lütfen hemen olsun
yasemin - 10.04.2007
ben daha değişik şeyler beklemiştim ama olmadı ısı iletkeni ve ısı yalıtkanını belemiştim onlarıda yazar mısınız???????!!!!!!!
sonÇe - 11.04.2007
aradığımı net bir şekilde buldum emeğiniz için tşklr...
esra tütüncüoğlu - 12.04.2007
gerçekten muhteşem bir şekilde açıklamışsınız. bilgilerinizi paylaştığınız için teşekkürler.
metehan - 14.04.2007
ısı iletkenlerini yazarmısınız
jale - 15.04.2007
güzel ama bana iletkenler hakkında daha çok bilgi lazım yayınlarsanız sevinirim
umutcan - 17.04.2007
ben yalıtkanların hepsini istiyom lütfen 4 mayısa kadar lütfen yalıtkan ne varsa
irem nur - 26.04.2007
daha ayrıntılı anlatır mısınız?
ayse - 30.04.2007
Bence çok güzel yazmışsınız muhteşem olmuş ve ödevlerimi tam olarak yanıtladı bu cümleler...:D:D
ayse 1995 doğumluyum - 30.04.2007
teşekkür ediyorum bunu yazana...:)))
asc - 01.05.2007
teşekkürler
ayşe nisa - 07.05.2007
ehhhhh işte pekte güzel olmasa da mecburum.........
a_________bsesiz olamam!!!!!!!! - 07.05.2007
valla iyi ne dim heryere baktım yok tek burada bulabildim
serseri_95_12@hotmail.com
rumeysa toaploğlu - 17.05.2007
çok iyi aradım zorla burada buldum. elinize sağlık ne diyeyim
rukiye topaloğlu - 17.05.2007
çok güzel olmuş teşekkür ederim.by
arzu gürbüz boşnaklı - 17.05.2007
çok güzel olmuş teşekkurler.
emine gül topaloğlu - 18.05.2007
çok teşekkür ederim öğretmenim bu ödevi beğendi
betül tambağ - 18.05.2007
teşekkürler çok güzel olmuş
BÜRDE - 21.05.2007
BENCE GÜZEL. AMA YİNEDE İSTEDİĞİMİ BULAMADIM.OLSUN.EMİNİM Kİ BİR ÇOK KİŞİNİN İŞİNE YARAMIŞTIR :)
sibel - 22.05.2007
çok güzel yorumlamışsınız size teşekkürediyorum ama istediğim parçayı bulamadım amaeminim çok kişininin işine yaramıştır saygılarımla
özge - 03.01.2008
yaa! lütfen yalıtkanlıkla ilgili daha çok şey yazarsanız sevinirim:)genede aradığımı buldum teşekkürler:D:D:D
canan - 13.01.2008
güzel iyi öğretmenim beğendi tşk
erik - 21.01.2008
Çok güzel olmuş birazı işime yaradı fakat benim için iletkenleri çürütecek yazılar lazım /münazara yapıyoruz da//
fatih - 23.02.2008
çok beğendim,performans ödevim olan iletken ve yalıtkanları hiç bir yerde böyle güzel bulamadım teşekkürler
hatice meral kurtuluş - 25.02.2008
daha ayrıntılı bilgi verilebilirdi.Aradığım şeyi bulamadım .ayrıyetten yalıtkanların elektrik çarpmalarından kaynaklanacak tehtilelere karşı insan hayatını korunmadaki etkileri hakkında da blgi verilebilirdi
ELİF - 28.02.2008
bana hemen test lazım iletken ve yalıtkanlar hakkında
arkadaşlar bana yardım edin
hakan - 19.03.2008
çok sağolun erzurum atatürk ünüverstesinden hakan ödevim buydu sizin yazdıklarınızın aynısını yazıp okula gittim çok büyük sevaba girdiniz saolun allah razı olsun
dilay - 17.04.2008
bence çok güzel işime yaradı tşk
damla - 20.04.2008
tam benim aradığım performans ödevim
oğuzhan - 20.04.2008
ben bu siteyi çok beğendim.her zaman böyle şeyler olursa çok sevinirim.
yalova - 29.04.2008
teşekürleer işime çok yaradı ALLAH sizi cenetine koysun
sümeyye - 08.05.2008
bana ısı yalıtkanı ile ısı iletkeni lazım lütfen bu konuyuda yazın
şeyda - 13.05.2008
ya ısı iletkeninin tanımını sölermisiniz?
sbs-asi - 20.05.2008
ısı iletkenlerinin en iyi iletenden en kötü iletene doğru sıralanışı yok mu? aynı şekilde ısı yalıtkanlarının en iyi yalıtandan en kötü yalıtana doğru sıralanışı yok mu?
duygu - 11.01.2010
bence çok güzel tam benim ardığım ödevimden hem 100 hemde +aldım çok güzel saolunnnnnnn
ahmet sefa - 08.02.2010
tşk sizin sayenizde okulda +aldım :d tşk
merve nurdan - 08.04.2010
yha ısıyı en önce katı mı sıvı mı gaz mı iletir
zehra - 08.02.2012
ya ben bunları istemiyorum
aslı - 08.02.2012
bana acilen iletken ve yalıtkan maddelerin örnekleri lazım ben daha 6. sınıfa gidiyorum ve öğretmen ödev verdi bana acilen iletken ve yalıtkan maddelerin örnekleri lazım :) lütfen biraz çabuk olsun......:)

Bir yorum ekleyin

İsim:
E-posta:
Yorumunuz:
Güvenlik Kodu:
 
Tüm alanları doldurmak zorunludur. Yorumunuz kontrol edilince yayınlanacaktır. E-posta adresi yayınlanmaz.
Konular